Ons samenlevingsmodel loopt tegen zijn grenzen aan. In het publieke debat wordt deze spanning vaak gereduceerd tot de opkomst van populisme, alsof een handvol politieke figuren de oorzaak zou zijn van een diepere ontwrichting. Maar een beschaving valt zelden door één element. Een populist kan nog zo geslepen en destructief zijn, hij opereert altijd binnen een context die zijn opkomst mogelijk maakt. Er is vandaag meer aan de hand. We bevinden ons op het kruispunt van meerdere crisissen die elkaar versterken: een geopolitieke verschuiving waarin het unipolaire moment zijn einde nadert, een economische kwetsbaarheid die zich uit in dreigende stagflatie, en een technologische achterstand die Europa steeds afhankelijker maakt van externe machten. Maar misschien nog fundamenteler is de morele crisis: het verlies van gedeelde waarden en het onvermogen om nog te bepalen wat wij als samenleving verdedigen. Dit is geen oppervlakkige crisis, maar een existentiële.

Het Westen vertelt zichzelf graag een heldhaftig verhaal. Wanneer het intervenieert, bezet, bombardeert, sanctioneert of regimewissels steunt, doet het dat naar eigen zeggen niet uit dorst naar macht, maar uit morele roeping. Het zou geen wereldrijken meer bouwen, maar vrijheid verspreiden. Het zou geen beschavingsstrijd voeren, maar mensenrechten beschermen. Het zou geen chaos zaaien, maar instellingen oprichten. Het klassieke mantra is bekend: wij brengen geen overheersing, wij brengen democratie.

Wanneer het Westen oorlog voert, gebeurt dat zelden met een diep historisch bewustzijn van zijn eigen positie. Het spreekt liever in de taal van de techniek: interventie, afschrikking, stabilisering, regime change, democratisering, preventieve veiligheid. Die woorden geven de indruk dat oorlog een rationeel instrument is, een beheersbare ingreep binnen een grotere strategie, een tijdelijke operatie waarmee men een regionaal probleem oplost. Maar die terminologie verbergt vaak meer dan zij verklaart. Achter die ogenschijnlijk pragmatische taal schuilt doorgaans een dieper patroon: de weigering van het Westen om te erkennen dat het niet langer vanzelfsprekend het centrum van de wereldgeschiedenis vormt.

Jürgen Habermas verdient een ode. Niet alleen als denker van formaat, niet alleen als erudiet verdediger van het filosofische gesprek, maar zonder meer als één van de allergrootste filosofen van na de Tweede Wereldoorlog. Zijn oeuvre heeft generaties gevormd, zijn begrippen hebben het intellectuele landschap van Europa mee afgebakend, en zijn inspanning om de moderniteit in haar crisis te begrijpen blijft indrukwekkend. Ook wie uiteindelijk niet met hem meegaat, kan niet anders dan erkennen dat Habermas een figuur is van het hoogste filosofische gehalte: ernstig, systematisch, moreel gedreven en intellectueel onvervangbaar.Voor Feniks is Habermas daarom geen tegenstander die men achteloos opzijschuift. Integendeel. Hij is een denker met wie men zich moet meten. Juist omdat hij de laatmoderne samenleving zo scherp heeft geanalyseerd, juist omdat hij de aantasting van gemeenschap, de vermarkting van het leven en de uitholling van het publieke gesprek zo indringend heeft beschreven, is hij een filosoof die respect afdwingt. Er zijn wezenlijke verschillen tussen zijn visie en de onze, maar er zijn ook duidelijke raakvlakken die erkenning verdienen.

Europa staat voor een paradox die we te lang hebben willen ontkennen. Hoe meer we roepen dat “de Europese veiligheid” heilig is, hoe duidelijker het wordt dat we die veiligheid niet zelf beheren. Ze is uitbesteed—aan een alliantie die ooit logisch was, maar die vandaag wankelt onder het gewicht van een veranderde wereld én een veranderde Verenigde Staten.

Een driedelig artikel over hedendaagse machtsverschuivingen en de onmacht van de nationale politiek.

Een driedelig artikel over hedendaagse machtsverschuivingen en de onmacht van de nationale politiek.

Een driedelig artikel over hedendaagse machtsverschuivingen en de onmacht van denationale politiek.

Binnen- en buitenlandse politiek zijn geen gescheiden werelden – dat stelden we reeds in een vorig opiniestuk. Elk conflict op het wereldtoneel heeft zijn echo in onze eigen samenleving. Toch lijken sommige partijen dit nog steeds niet te beseffen. Vlaams Belang kwam met een inhoudsloos statement: “enkel het binnenland telt”. Wanneer Vlaams Belang of de PVV de Palestijnse kwestie negeren, doen ze meer dan alleen een morele of geopolitieke inschattingsfout. Ze verloochenen vooral de intellectuele bronnen waaruit hun eigen identitaire en nieuw-rechtse gedachtegoed voortkomt. Deze partijen kiezen populisme boven principes, omdat Palestina “niet scoort bij de kiezer”. We betogen namens Feniks dat het klakkeloos de kant kiezen van Israël en de VS haaks staat op de kernideeën van denkers als Carl Schmitt, Alain de Benoist en Guillaume Faye. Sterker nog: het is een regelrechte breuk met de identitaire logica die Nieuw Rechts ooit uitdroeg.

(Aanleiding: recente gebeurtenissen zoals de dood van Charlie Kirk, massale protesten tegen immigratie in het VK en radicalere pro-Palestijnse acties, die wijzen op onbegrip aan beide kanten van het politieke spectrum.)